Przyczyny bezsenności i naukowo dowiedzione skuteczne metody leczenia bezsenności i zaburzeń snu

Jeżeli chodzi o klasyfikacje bezsenności to jedna z nich która dość dobrze odzwierciedla jej przyczyny:

• bezsenność pierwotna, do której zaliczamy: bezsenność idiopatyczną (bez określonej przyczyny) i bezsenność psychofizjologiczną (m.in. wywołaną zaburzeniem rytmu okołodobowego, złą higieną snu, stresem lub trudną sytuacją życiową);
• bezsenność wtórna, która może mieć podłoże somatyczne i towarzyszyć różnym schorzeniom, takim jak np. bezdech, choroby nerek, choroby tarczycy .

Bezsenność i zaburzenia snu są powszechnym problemem zdrowotnym, wśród najczęstszych przyczyn które możemy szybko zdiagnozować i sprawdzić czy nas dotyczą – wyróżnia się:

• Obturacyjny bezdech senny (OSA) – aktualne badania dowodzą że nawet 80 procent osób z bezdechem sennym jest nie zdiagnozowana. Bezdech charakteryzuje się okresowymi przerwami w oddychaniu podczas snu, spowodowanymi zwężeniem lub zapadaniem się górnych dróg oddechowych. Podczas snu następuje rozluźnienie mięśni gardła to naturalny proces, zwłaszcza w fazie głębokiego snu. Mięśnie te, w tym mięśnie podniebienia miękkiego, języka i tylnej ściany gardła, tracą swoje napięcie, co prowadzi do kilku ważnych zjawisk: struktury gardła stają się bardziej podatne na zapadanie się, u osób z predyspozycjami (np. otyłość, wąskie gardło, przerost migdałków) może dojść do częściowego lub całkowitego zamknięcia dróg oddechowych, badania wykazują, że miejsca obturacji mogą się różnić u poszczególnych pacjentów, a nasilenie bezdechu wzrasta podczas snu w pozycji na plecach oraz w fazie REM123. Drugim istotnym wskaźnikiem bezdechu jest niedotlenienie organizmu (spada poziom tlenu we krwi, rośnie stężenie dwutlenku węgla)
• Zaburzenia rytmu okołodobowego (przesunięcie faz snu) – obejmują opóźniony lub przyspieszony rytm snu i czuwania, często związany z ekspozycją na światło lub czynnikami społecznymi.
• Spanie na plecach – pozycja supinacyjna sprzyja zapadaniu się górnych dróg oddechowych i zwiększa częstość epizodów bezdechu, szczególnie u osób z anatomicznymi predyspozycjami23.

Nowoczesne, naukowo udokumentowane metody leczenia

1. Terapia światłem

• Jasne światło stosowane rano pomaga przesunąć rytm snu na wcześniejszy, natomiast ekspozycja wieczorem opóźnia zasypianie.
• Metaanalizy wykazały, że terapia światłem poprawia parametry snu, zwłaszcza u osób z problemami utrzymania snu, choć nie wpływa istotnie na całkowity czas snu czy latencję snu. Efekty są zależne od pory i dawki światła4.
• Niestety w Polsce nie ma wypożyczalni okularów do terapii światłem a ceny okularów (Luminette, Novalogy AYO, Pegasi 2 czy Mnemosline) na popularnych serwisach sprzedażowych zaczyna się od 900 zł. jak ktoś nie wymaga zbytniego komfortu – wystarczy najtańszą lampę znaleźć imitującą światło dzienne min 10000 lux (np. za ok. 230 zł Beurer TL 20)

2. Wkładki do ust (aparat do wysuwania żuchwy)

• Urządzenia te mechanicznie wysuwają żuchwę do przodu, zwiększając przekrój dróg oddechowych i zapobiegając ich zapadaniu się.
• Badania wykazały istotną poprawę jakości snu i zmniejszenie liczby epizodów bezdechu (spadek wskaźnika AHI nawet o połowę), a także wysoką tolerancję i akceptację tej metody przez pacjentów56.
• Najtańsze szyny dostępne w Polsce produkuje firma Quies ok 100 zł za szynę – trudno ustalić co to za firma i potwierdzić ich skuteczność, są też dostępne szyny polskiej firmy Oniris w cenie 320-350 zł ew. można szukać na zagranicznych portalach sprzedażowych SnoreRx Plusok. (150–200 USD) ,Somnofit-S Anti-Snore Mouth Guard (ok. 150 USD), SmartGuard RX Anti-Snore Device
  (ok. 50 USD), Apnea Sciences ApneaRx ok. 199 USD
• W przypadku aparatów trzeba wziąć pod uwagę przeciwskazania producenta – odpowiednia ilość zębów, brak próchnicy/paradontozy, problemów z żuchwą, epizodów padaczkowych itp.

3. Maski tlenowe i tlenoterapia nocna

• Stosowanie dodatkowego tlenu podczas snu poprawia saturację i może zmniejszać objawy bezdechu, choć jest mniej skuteczne niż standardowa terapia CPAP (ciągłe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych).
• Tlenoterapia jest szczególnie korzystna w centralnych bezdechach sennych i u osób z niewydolnością serca, jednak jej wpływ na długoterminowe wyniki zdrowotne nadal jest badany7.

4. Skracanie snu (Sleep Restriction Therapy)

• Terapia polega na celowym ograniczeniu czasu spędzanego w łóżku, co prowadzi do zwiększenia presji snu i poprawy jego ciągłości.
• Przeglądy systematyczne potwierdzają skuteczność tej metody w leczeniu przewlekłej bezsenności – poprawia ona efektywność snu, skraca czas zasypiania i zmniejsza liczbę przebudzeń, choć całkowity czas snu może ulec niewielkiemu skróceniu8.

5. Zmiana pozycji snu

• Unikanie spania na plecach (pozycja supinacyjna) jest skuteczne w redukcji liczby epizodów bezdechu u osób z tzw. supinacyjnym OSA. Współczesne rozwiązania obejmują m.in. urządzenia wibrujące, które sygnalizują konieczność zmiany pozycji podczas snu23.

Podsumowanie najważniejszych zaleceń:

• Diagnostyka: Każda osoba z przewlekłą bezsennością lub podejrzeniem bezdechu powinna zostać poddana ocenie przez specjalistę (np. badanie polisomnograficzne).
• Indywidualizacja leczenia: Dobór metody powinien być dostosowany do przyczyny zaburzeń snu (np. terapia światłem przy przesunięciu faz, wkładki do ust lub zmiana pozycji snu przy OSA).
• Bezpieczeństwo i skuteczność: Wszystkie opisane metody mają udokumentowaną skuteczność w badaniach naukowych, choć dobór terapii powinien być poprzedzony konsultacją z lekarzem.
• Najtańszą diagnostyką bezdechu sennego może być partner, który zarwie noc i będzie obserwował nas podczas snu – jeżeli zauważy powtarzające się epizody dłuższego zatrzymywanie oddechu – możemy mówić o wstępnym zdiagnozowaniu bezdechu, dodatkowym potwierdzeniem mogą być odczyty ze smartwachy wyposażonych w analizatory saturacji (Spo2) czyli nasycenia krwii tlenem jeżeli saturacja wielokrotnie podczas snu spada poniżej 95%.

Wdrażanie powyższych strategii, opartych na dowodach naukowych, pozwala skutecznie poprawić jakość snu i funkcjonowanie w ciągu dnia.

6. Refundacja badań bezsenności przez NFZ w Polsce

Diagnostyka bezsenności – co obejmuje?

W Polsce diagnostyka bezsenności może obejmować:

• Wywiad lekarski i konsultacje specjalistyczne – realizowane w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) lub poradni zaburzeń snu.
• Badania specjalistyczne – takie jak polisomnografia (pełne badanie snu) lub poligrafia, wykonywane w pracowniach snu.

Refundacja badań bezsenności przez NFZ

• Polisomnografia – czyli pełne nocne badanie snu, jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jeśli pacjent posiada skierowanie od lekarza (najczęściej specjalisty: pulmonologa, neurologa, laryngologa lub psychiatry). Badanie to jest wykonywane bezpłatnie w placówkach mających kontrakt z NFZ. Czas oczekiwania na termin może być jednak długi12.
• Porady w poradniach zaburzeń snu – są również refundowane dla osób ubezpieczonych w NFZ. W niektórych placówkach nie jest wymagane skierowanie, w innych konieczne jest skierowanie do poradni neurologicznej lub psychiatrycznej3.
• Inne badania (np. uproszczone testy domowe typu Watch-PAT) nie są refundowane przez NFZ i są dostępne wyłącznie komercyjnie2.

Terapia bezsenności w ramach NFZ

• W wybranych poradniach zdrowia psychicznego oraz poradniach zaburzeń snu można skorzystać z terapii bezsenności finansowanej przez NFZ, obejmującej m.in. konsultacje, psychoedukację oraz terapię poznawczo-behawioralną43.

Podsumowanie

• Badanie polisomnograficzne oraz porady lekarskie w ramach diagnostyki bezsenności są refundowane przez NFZ, jeśli pacjent jest ubezpieczony i posiada skierowanie.
• Badania uproszczone oraz niektóre nowoczesne metody diagnostyczne (np. domowe testy Watch-PAT) nie są refundowane.
• Terapia bezsenności (np. psychoterapia) może być realizowana bezpłatnie w ramach NFZ w poradniach zdrowia psychicznego i poradniach zaburzeń snu.

Warto skonsultować się z lekarzem POZ lub specjalistą, aby uzyskać skierowanie i dowiedzieć się o dostępnych możliwościach diagnostyki i leczenia w ramach NFZ w swoim regionie123.

Jeżeli chcesz skorzystać z psychoterapii zapraszam do umówienia się na pierwszą sesję, dane kontaktowe w linku>>>>>>> https://psychoterapia-warszawa.pl/kontakt/